Nederlands Kustpad - etappe 1: van Sluis naar Cadzand-Bad
- 2 dagen geleden
- 5 minuten om te lezen
Bijgewerkt op: 1 dag geleden
Deze eerste etappe van het Nederlands Kustpad (LAW Lange AfstandsWandeling 3) is een prachtige wandeling door het gebied van de verdwenen Zwinhavens en van de Staats-Spaanse linies. Deze tocht brengt een mix van wallen, grachten, forten, schansen, molens, grenspalen, polders, slikken, schorren, kreken, de Tachtigjarige Oorlog, schelpen, zand, wind, vestingstadjes Sluis en Retranchement…
Figuren als Johan Hendrik (Dikke) van Dale, legendarische volksheld Jantje van Sluis, architect Jos Bedaux en prins Maurits van Oranje geven mee kleur aan deze omgeving.
Mijn tocht ging van start in het mooie Sluis, vestingstad met het enige belfort van Nederland!
Bekende figuren in Sluis
In het belfort (foto1) van het stadhuis op het marktplein prijkt de legendarische Jantje van Sluis, een trommelslager die door zijn oplettendheid in 1606 een aanval van de Spanjaarden heeft weten te voorkomen.
(meer info: Sluis - Zeeuwse Ankers)
Ook op de Groote Markt vind je een ander bijzonder bouwwerk: nl. de brandweerkazerne met de slangentoren (foto2). De toren werd gebruikt voor het drogen van brandslangen en klimoefeningen. Deze toren werd door architect Jos Bedaux gebouwd bij de restauratie van de verwoeste kazerne na de Tweede Wereldoorlog. In 1946 werd Bedaux gevraagd om zo'n honderd woningen, winkels en openbare gebouwen te ontwerpen en te realiseren in Sluis, dat door oorlogsgeweld grotendeels verwoest was. De prachtige gevels van Bedaux zie je o.a. in de Dinsdagstraat, Hoogstraat, van Dalestraat...
(meer info: http://www.josbedaux.nl/)
De in Sluis geboren en getogen woordenboekmaker Johan Hendrik van Dale is uiteraard nog zichtbaar aanwezig in zijn geboortestad. De gerespecteerde schoolmeester, archivaris en publicist gaf zijn naam aan het Groot Woordenboek van de Nederlandse Taal waarmee hij in het Nederlandstalig beroemd is geworden. In het museum in het belfort zet Sluis zijn bekende inwoner in de picture, en uiteraard kan een standbeeld ook niet ontbreken! (foto3)
(meer info: Johan Hendrik van Dale - Zeeuwse Ankers)
Vestingsteden, forten en dijken van de Staats-Spaanse linies
In Zeeuws-Vlaanderen zijn nog heel wat restanten te vinden van de Staats-Spaanse linies. Dit is een oude frontlinie uit de 16de - 18de eeuw. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) vochten de Nederlanders (de 'Staatsten') en de Spanjaarden hier om de macht. Het landschap in de omgeving van de landsgrens (van Knokke tot Antwerpen; ongeveer 40 op 80km) lag vol met versterkte steden, forten en dijken. Soms werden strategische stukken land zelfs onder water gezet om de vijand tegen te houden. Vandaag vind je deze elementen nog terug in het landschap.
De eerste kilometers van mijn wandeling liepen op de wallen van vestingstad Sluis, van waarop je een mooi uitzicht hebt zowel op de stad als op de omgeving.
Vestingstad Sluis: Westpoort Sluis: zicht van op de wallen Sluis: zicht van op de wallen
Retranchement: fort Berchem Retranchement Retranchement
Het polderlandschap tussen Sluis en Retranchement
Kort nadat ik van de hoge wallen van Sluis was afgedaald in het polderlandschap, kon ik me door middel van een digitale (verre-)kijker onderdompelen in de Middeleeuwen. Een mooi filmpje laat er zien dat op deze locatie de vroegere haven van Sluis gevestigd was. Dit stukje wandeling van Sluis richting Retranchement bevindt zich midden in het gebied van de verdwenen Zwinhavens.
(meer info: De verdwenen Zwinhavens - Canon van Vlaanderen)
In de middeleeuwen was het Zwin de vitale levensader die Brugge verbond met de 'wereldzee', via een reeks van bloeiende voorhavens zoals Sluis, Damme, Sint-Anna-ter-Muiden, Hoeke en Monnikerede. Deze 'Zwinhavens' vormden drukke logistieke knooppunten, waar schepen uit alle windstreken hun kostbare goederen losten. Door de voortdurende verzanding van de zwingeul slibden de havens echter langzaam dicht, waardoor ze hun economische macht verloren.
Polderlandschap tussen Sluis en Retranchement
Grensgebied
Zeeuws-Vlaanderen is een grensgebied. Doorheen de eeuwen hebben die grenzen (o.a. door de vele oorlogen) ook het leven bepaald. Zo zijn hier tijdens de Eerste Wereldoorlog veel doden gevallen en werd veel gesmokkeld. Ook de zgn. Doodendraad (De ‘Doodendraad’ - Zeeuwse Ankers) die de Duitsers langs de volledige Nederlands-Belgische grens hebben geïnstalleerd, heeft veel slachtoffers geëist.
Deze wandeling loopt voortdurend nabij de Belgisch-Nederlandse grens. Prachtige gietijzeren grenspalen zijn hiervan een stille getuige. Ze zijn makkelijk te herkennen: wit, genummerd, met het wapen van Nederland en België en het jaartal van de plaatsing erop.
Op de vesting van Retranchement staat ook een exemplaar, die onderdeel uitmaakt van de zogenaamde 'drieling'. Lees meer over dit bijzondere exemplaar: Land van grenzen - Zeeuwse Ankers
Ook iets verder voorbij Retranchement, op weg naar Cadzand-bad, kan je nog enkele exemplaren bewonderen. Nummer 369 is het hoogste nummer van de reeks, die honderden kilometers oostwaarts begint met grenspaal nummer 1 in Vaals op het Drielandenpunt.
Grenspaal nr. 368 aan het Zwin
Vermeldenswaardig zijn ook de 4 Oostenrijkse grenspalen die vlakbij de startplaats van deze wandeling aan de Damse Vaart in Sluis te bewonderen zijn.
(meer info: Oostenrijkse grenspalen – Grensverhalen)
Oostenrijkse grenspalen in Sluis
Retranchement
Komende vanuit Sluis richting Retranchement genoot ik van het mooie polderlandschap. Net voor ik de bewoonde wereld weer kon betreden dook fort Berchem op. Een stukje verdediging van Retranchement. Het dorpje Retranchement (wat in het Frans “verschansing” betekent) heeft ongeveer 300 inwoners en staat bekend om zijn schilderachtige mooie wallen (~Fort Nassau en verdwenen Fort Oranje), overblijfselen van de fortificatie tijdens de Tachtigjarige Oorlog.
(meer info: Vestingwallen van Retranchement - Zeeuwse Ankers)
Het dorpje heeft nu een rustige uitstraling met karakteristieke oude huisjes en smalle straatjes. Het is een populaire bestemming voor toeristen die op zoek zijn naar rust en natuur. Retranchement ligt in een prachtig polderlandschap met uitgestrekte weilanden, smalle sloten en kronkelende dijken en vlakbij het unieke natuurgebied het Zwin met de bijnaam ‘de internationale luchthaven voor vogels’!
Vanop de panorama-pier bij Retranchement – een gigantische houten vlonder van 72 meter lang – heb je een prachtig uitzicht op de Zwinvlakte, de Zwinduinen en- polders en zelfs op zee.
De kerk van Retranchement, sinds 2014 onttrokken aan de eredienst, is gebouwd in de 17e eeuw en heeft een kenmerkende Nederlandse protestantse stijl.
De molen van Retranchement, vanop het marktpleintje te zien, is een historische koren- en pelmolen uit 1818. Het is een van de oudste standerdmolens van Nederland. Bij mijn bezoek waren de molenwieken in restauratie, maar normaalgezien is deze molen maalvaardig en wordt deze nog gebruikt vooral als toeristische attractie.
Het dorpje heeft een aantal leuke horecazaken: een ideaal plekje voor een rustmomentje! Ik liet de lekkere poffertjes smaken :-)
Aankomst in Cadzand-bad
Nadat ik de Zwin-vlakte achter me had gelaten, vond ik het gezellig aankomen in het badstadje Cadzand-bad.
Een kunstwerk in de vorm van een haaientand geeft meteen mee dat het hier een walhalla is voor de fossiele-haaientanden-zoekers.
(meer info: FOSSIELE HAAIENTANDEN ZOEKEN IN CADZAND – Hilmar Derksen )
De plezierhaven en het prachtige brede strand zorgen voor een maritieme sfeer. Dit alles gekoppeld aan de vele horecazaken maken van Cadzand-bad een geliefd vakantieoord.
Praktische gegevens: 14,1 km, gewandeld op vrijdag 24 april 2026
Opmerkingen